Posypani materią pozaziemską

Codziennie na jeden metr kwadratowy Ziemi spadają 2, 3 gramy materii pozaziemskiej. Najczęściej to pyły czy sferulki – maleńkie metalowe „łezki”. Ale czasem są to duże obiekty.


O rany, materia pozaziemska! – gładzi się po twarzy chłodnym kawałkiem metalu Joanna Malinowska z WTK, która przyjechała obejrzeć meteoryt. - Ma około 5 miliardów lat – dodaje prof. Wojciech Stankowski, geolog z UAM. - Pięć miliardów – wzrusza się dziewczyna. - A na dodatek jeden gram kosztuje kilka dolarów – dobija ją profesor. To, co tak dziwi dziennikarkę, to meteoryt z Moraska. Sprasowane cząstki metalu wyglądają jak miniaturowy parkiet, w którym utknęły dwa żelazne kamyki: to triolit, nie występujący w naturze na Ziemi.



Meteoryt moraski, gdy wpadał w atmosferę 5 tysięcy lat temu, ważył ze 200 ton, z czego dotarło na Ziemię kilkadziesiąt kilogramów, z których odłamki w postaci sferulek można znaleźć aż pod Obornikami.

∨ Czytaj dalej

Reklama

Trochę meteorytu jest w szkole w Suchym Lesie, część znaleziono wmurowaną w wiejski budynek, część służyła jako ciężarek do kieratu. Spory kawałek jest też w skrzyni w profesorskim gabinecie. Nieduży, ale ciężki. Części meteorytu ciągle tkwią też w ziemi. - Przeganiam z Moraska zbieraczy, a szczególnie jednego z Niemiec, o którym nawet dałem znać służbie celnej – mówi prof. Stankowski – bo wszystko, co jest poniżej 60 cm pod powierzchnią ziemi, należy do państwa i nie wolno tego bez zezwolenia wywozić.

Gorący kamyk z nieba

Są „zbieracze” i zbieracze. Krzysztof Socha dojeżdża z Kielc – jeśli coś znajdzie, przywozi do Instytutu Geologii UAM. Badacze badaja, biorą połowę, druga należy do zbieracza.
Są meteoryty żelazne i kamienne. Do tych ostatnich należy „Baszkówka” sprzed kilku lat: rolnik zauważył, że coś grzmotnęło o ziemię, podszedł i zobaczył, że w jamce leży rozpalony kamień. - Jeździmy, gdy mamy sygnał – mówi prof. Stankowski – czasem w miejsca zapomniane przez Boga i ludzi.

Mały, większy, największy

Moraski meteoryt ma charakter lokalny, średnice jego kraterów mają po kilka metrów. Największy, Diablo, w Arizonie ma krater o 180 kilometrów średnicy, ten w Niemczech, w Nordlingen, w którym rozłożyło się miasteczko, ma 25 km średnicy.
Powstaje pytanie, czy każde okrągłe zagłębienie w ziemi to ślad po meteorycie. Do legendy uniwersytetu należy spór prof. Stankowskiego z prof. Karczewskim, który uważa, że zagłębienia w Morasku to wytopiska, a sam meteoryt przywędrował tu z lodowcem; prof. Karczewski żartuje, że jego hipoteza nigdy nie zostanie potwierdzona z powodu nazwy ulicy, bo lepiej jest chodzić ulicą Meteorytową niż Wytopiskową.
Prof. Stankowski stosuje metodę, która jest używana do wykrywania fałszywej starej porcelany. W glinie wysoka temperatura w procesie wypalania „zeruje’’ procesy rozpadu izotopów; można więc ustalić poprzez pomiar luminescencji, kiedy ją wypalano. Meteoryt „wypala’’ podłoże. Podłoże w Morasku wypalono 5 tysięcy lat temu, gdy lodowca nie było.

Ziemia puchnie

- Dlaczego meteoryt nie spadł nigdy na duże skupisko ludzi, na miasto? – pytam. - Takie pytanie to przykład na niezbyt mądre stosowanie ludzkiej miary do spraw kosmicznych. Lądy to tylko jedna trzecia powierzchni ziemi, a taki Nowy Jork to maleńki punkcik – mówi profesor – poza tym Ziemia nie istnieje dopiero od momentu, gdy pojawiły się na niej miasta. Spadająca wytrwale dzień i noc pozaziemska materia mocno pogrubiła naszą Ziemię – jej promień urósł o 200 kilometrów. Ale w ciągu, bagatela, „kosmicznego’’ czasu 600 milionów lat…